Kültür Sanat Edebiyat Şiir

Bir sürü masum yerleşimler yok edildi. Kadın, erkek, çoluk, çocuk şiddetli soğuklarda vatanlarından kovuldular,

Pakistan sınırında perişan yaşıyorlar. Onların ne günahı vardı?

Haçlı seferlerinin intikamı gibi gelen hiç bir delile dayanmayan, spekulasyonlarla vahşice savaş açılan bu halkın ödediği diyet İBRETTİR

Solcusunun, sağacısının, dindarının, dindarsızın bile karşı çıktığı bu katliam sadece müslümanlara bir çağrı değil tüm insanların kulaklarında ekolanması gereken bir çığlıktır...

Afganistan savaştan önce neresiydi, bakınız www.ansar.de/afgan.htm

şimdi ise bir bilinmeyen

'DEVLETİN GÜNDEMİNDE KÜRESEL ISINMA YOK'


Prof.Nüzhet Dalfez
İTÜ Avrasya Yerbilimleri Enstitüsü Öğretim Üyesi

Küresel ısınmayla ilgili kamuoyunun oluşması Türkiye’de hemen hemen sıfır düzeyinde. Ancak epeyce bir süredir Batı ülkeleri bu konuyu günlük politikalarının bir parçası haline getirdi. Peki bilim adamlarından ilk uyarılar ne zaman gelmeye başladı?

Dalfez: Meselenin ilk tanımlanması 19. yüzyıla gider. Atmosferdeki ilk karbondioksitin bir kızılötesi ışınım yuttuğu, atmosferin ısıl dengesinde önemli bir oynadığının düşünülmesi geçen yüzyılın ortalarında ortaya çıktı. Yeryüzünün iklimini belirleyen en önemli şey, sera etkisidir. Sera etkisi her zaman olan bir şey. Biz sera etkisinden yeni bir olay olarak söz etmiyoruz. Sera etkisinin artışından söz ediyoruz. Bu etkiyi doğuran atmosfer bilemişindekilerden birincisi su buharı. Fakat ikincisi yani en önemlisi karbondioksit. Sonra metan, daha sonra klorofloro metanlar, sonra nitrojenoksid...

1960’ların başlarında bilgisayarlarla atmosferin modellerini yapabilir hale geldik. Sonra 1958’de ilk jeofizik yılı bağlamında başlayan atmosferdeki karbondioksit ölçümleri,1970’lerde gözle görünür sonuçlarını vermeye başladı. Orada gördük ki atmosferdeki karbondioksit miktarı giderek artıyor. İşte o yıllarda artık bunun bilimi ciddi olarak yapılmaya başlandı.1970’li yıllarda bilgisayarda modelleme daha da gelişti.1980’lerin sonuna gelindiğinde çok farklı bilgisayar modellerinden çıkan sonuç şuydu: Atmosferdeki karbondioksit ve diğer sera gazlarının miktarını artırırsanız bunun iklim üzerinde sonuçları olacak. Bunlardan biri küresel olarak yeryüzü sıcaklıklarının artacağı.

Stratosferi kastediyorsunuz değil mi?

Dalfez: Hayır. Söylemeniz ilginç oldu. Aslında sera etkisi arttığı zaman stratosfer soğur, alt tabakalar ısınır. Çünkü üst tabakalarda ışınım uzaya kaçar, ama alt tabakalara doğru da ışınım gönderir. Böylece troposfer yani alt tabaka ısınır. Dolayısıyla yeryüzü de ısınır. Yani sonuçta bir ısınma var. İkinci olarak da daha fazla yağmur yağar yani daha fazla buharlaşma olur. İlk olarak küresel ölçekte söylenen şeyler giderek bölgesel ölçeklere taşınmaya başladı. Bugün artık ortaya çıkan bazı gerçekler var:
1- Biz atmosferdeki karbondioksiti fosil yakıt yakarak artırıyoruz.
2- Çok iyi bilmedğimiz mekanizmalardan dolayı atmosferdeki metan gazı da artıyor.
3- Kloroflorokarbon dediğimiz gazlarda da artış var. Ama neysi ki bu azaltılmaya başlanıyor.
4- Nitrojenoksit azotlu gübre kullanımıyla artıyor.

Fakat oyunu belirleyen esas çocuk karbondioksit. Fosil yakıt yakarak atmosfere attığınız CO2’nin hemen hemen yarısı atmosferde kalıyor. Diğer yarısını okyanuslar bir şekilde yutuyor. Okyanus nereye kadar bu yutma işlemine devam eder, bu bilimin bugün net yanıt veremediği bir soru. Atmosfere CO2 atılması bugünkü uygarlığımızın temeli.

Sanayi toplumlarının sonucu...

Dalfez: Tabii ki. Saniyi Devrimi’nin başından beri atmosferdeki CO2 oranı 250 ppm. (metreküpteki parçacık sayısı) düzeyinden bugünkü 350-360 ppm. düzeyine vardı. Yalnız sera etkisi arttı iklim değişti sonucunu çıkarmak çok kolay bir iş değil. Ama aletsel kayıtlara baktığınızda, ki bunlar en fazla yüz yıl önceye gidiyor, küresel ölçekte aşağı yukarı 0,5 C derece kadar bir sıcaklık artışı görülüyor.

Son yüz yıl için mi söylüyorsunuz?

Dalfez: Evet son bir yüz yılda diyelim. Bölgesel ölçekte baktığınızda bu ısınmayı görmek çok zor. Belki gündüz gece sıcaklık farklarında yakalanıyor bu. Örneğin biz Türkiye için yaptığımız çalışmalarda böyle bir artışı bariz bir biçimde yakalayamadık. Bir de atmosferde tabii bir sürü şey oynuyor zaten, değişiklik gösteriyor. Bakın mevsimlerde iklim değişir. İnsanoğlu hiç etki etmese bile 100-200-300 yıllık ölçeklerde dünyanın iklimine baktığınızda doğal bir değişiklik görürsünüz. Bunu biliyorsunuz, sizin bu iklim sistemine ekstradan bir şeyler yaptığınızın da farkındasınız, sonra bu karışık ortamda ne yaptım da bu oldunun sonucunu bulmaya çalışıyorsunuz. O melodinin nasıl bir şey olduğunu yakalıyorsunuz, evet ama arkada bir sürü gürültü var.

Bu ne kadar bir netlik kazanmış durumda? Yani elli bin yıl önce bir soğuk dönemin içine girdiğimiz söyleniyor..

Dalfez: Her ölçekte dünyanın iklimi değişkenlik gösteriyor. İki milyar yıl öncesiyle bugünü karşılaştırdığınızda başka bir tablo var, yüz milyon yıl önceyle karşılaştırdığınızda başka var. Böyle olunca bir değişikliği yakalamak zor. Ama tabii izler de var. Yani katili yakalayamıyoruz ama çevrede ciddi kan izleri var. Yerin iklimiyle ilgili birtakım hızlı gelişmeler görüyoruz. Yerin iklimi bir sürü alt sistemin birbirleriyle etkileşmeleri sonucu oluşan bir şey. Atmosferin bileşimi de tarih boyunca değişmiş. Bizim derdimiz atmosferin bileşiminin değişiyor olması değil, değişimin dünyanın tarihinde görülmedik bir hızda olması.

Böyle bir veri kesin olarak var ama...

Dalfez: Tabii, bizim bildiğimiz tarihte atmosferde asla bu hızda bir değişim olmamış. Tabii şunları söylemek gerekiyor; İnsanlar ormanları mahvetmiş, canlıların çeşitliliğini de yoketmiş, İnsan sayısı da artınca giderek marjinal alanlar yerleşime açılmış. Yer sistemleri üzerinde nüfus baskısı diye bir şey var. Bu çok önemli bir şey.

Peki sorun fosil yakıtsa...

Dalfez: Bana sorarsanız fosil yakıt kullanan uygarlıktan insanlar kolaylıkla vazgeçmeyecek. Bu konuda Rio Sözleşmesi var, başka bazı sözleşmeler de gündeme geldi ancak ülkeler pek aynı fikirde buluşamadı. Bulaşmaları da mümkün değil. Şimdiye kadar fosil yakıt tüketerek sanayileşmiş kuzey ülkeleri var. Sanayileşmek için fosil yakıt tüketimini artıran güney ülkeleri var. Tırnak içinde tabii bu kuzey ve güney sözcükleri. Örneğin Çin muazzam kömür yataklarına sahip. Çin’e 'Yok kardeşim bu fosil yakıtlar atmosfere karbondioksit salar yapma' diyemezsin. Bu noktada kuzeyden güneye teknoloji transferi olayı geliyor. Bu olmadan kirlenmenin çoğalmasını önlemek mümkün değil. Kirlenmenin oranının giderek azaltılması çok zor bir hedef.

Sizce doğa ne zaman insanları kesin önlem almaya zorlayacak?

Dalfez: Keşke böyle bir zaman kesinliği olsa. Yani şöyle bir şey. İklim değişmesi bir depreme ya da ozon tabakasının delinmesine de benzemiyor. Çok daha uzun zaman içinde ortaya çıkan, kanser gibi bir şey. İklimin kendisinin doğal bir değişkenliği var. Bu yüzden örneğin kalkıp İstanbul’da üç dört yıldır temmuz ayları çok sıcak geçiyor, 'İşte sera etkisi başladı' dememiz çok zor bir şey. Belki de kendiliğinden olan bir trend bu. Bilmiyoruz tabii. Belki böyle sıcak yıllara, sıcak aylara 200-300 yılda bir rastlanabiliyor. Elimizdeki bölgesel kayıtlar en fazla yüz yıl geriye gidiyor oysa ki. Diyebileceğimiz belki şu; 1990’lı yıllarda son yüz yıldaki en sıcak yazlar yaşanmış. Ama iklim dalgalanmalarından dolayı geçmişte böyle şeyler olup olmadığını bilmemiz olanaksız.

İlginç bir şey söyleyeceğim. Bulunduğunuz bölgede eski ağaçlar varsa onların halka kalınlıklarından sistematik bir şekilde ağacın hassas olduğu şeyi, kurak bir bölgede ise su durumunu, suyun bol olduğu fakat sıcaklığın değiştiği bir bölgedeyse bunları ağaç halka kalınlıklarından çıkarmanız mümkün. Amerika’daki Lamont Doherty Earth Observatory adlı grupla beraber biz Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü, Türkiye İklim Tarihi için Doğu Karadeniz Bölgesi’nde bir çalışmamız var. Bu konuda şimdiye kadar yapılmış hiçbir ciddi çalışma yok benim bildiğim kadarıyla.

Hedefiniz nedir?

Dalfez: Elimizde toplanmış genel bilgileri Türkiye için biraz daha incelteceğiz. Bu toprakların başına geçmişte neler geldiğini bilmek zorundayız ki gelecek konusunda birtakım kestirimlerde bulunabilelim. Geçmiş bugün gelecek ilişkisi çok önemlidir. Örneğin yaptığımız matematik modellerin ne kadar geçerli olduğunu sınamak için bu ilişkiler bilinmeli. Sonra bulutluluk çalışmaları yapabilmek tamamen böyle bir ilişkiye ait verilerin elinizde olmasına bağlı.

Aslında bizim Anadolu’nun çevre tarihini çıkarmamız lazım. Son bir milyon veya yüz bin yılda özellikle de üç dört bin yılda insane çevre ilişkisi nasıl olmuş, bunu çıkarmamız lazım. Burada arkeoloji çok önemli bir rol oynuyor. Son üç dört yüz yıla ağaç halkalarından gidebilmek mümkün oluyor. Ama son bin yıla ancak tarihi kayıtlardan gidilebiliyor. Biz tarihçi arkadaşları heyecanlandıramadık bu konuda. Tarihi kayıtlarda çevreyle ilgili birtakım bilgileri bulmak mümkün. Avrupalı tarihçiler bu işi yapmış. Osmanlı ve Bizans tarihçilerini bu konuyla ilgilendirmek lazım. Biz bu çalışmada Fırat Dicle havzasına ağırlık vermeyi düşünüyoruz. Doğu Karadeniz Bölgesi çok ilginç bir bölge. Dünyadaki doğabilimcilerin çok ilgisini çekiyor. Çünkü dünyada tek tük bulunan ılıman yağmur ormanlarına sahip. Orada sıcaklıkla ilgili birtakım bilgiler elde etmeyi umuyoruz ağaç halkalarından.

Küresel ısınma konusunda Türkiye’nin kendi çapında alması gereken bazı önlemler yok mu?

Dalfez: Bana göre dünyada sera gazlarının emülsiyonlarını azaltıcı önlemler kolay kolay gerçekleşmeyecek. En azından elli yıl bu böyle olacak. Eğer bunun sonucunda bilim tamamen yanılmıyorsa giderek insane kaynaklı bir iklim değişmesinin etkilerini daha fazla hissediyor olacağız. Evet Türkiye bu alanda dünyara yapılan çalışmaları izlemek durumunda. Biz İTÜ’de gerek meteorolji bölümü gerek Avrasya Yerbilimleri Enstitüsü’nde bölgesel iklim çalışmalarını başlattık. Süper bilgisayar aldık. Simülasyon için çok büyük katkıda bulunacak bize. Namuslu konuşmak gerekirse Türkiye araştırma dünyası bu konuyla çok yoğun bir şekilde ilgilenmedi.

Devlet konuya ilgi gösteriyor mu?

Dalfez: Devlet konuyla hiçbir şekilde ilgilenmiyor. Onun gündeminde böyle bir şey yok. İki şey var, küresel ölçekte olacak değişmeler Türkiye ve bölgesine nasıl yansıyacak, bunu bilmemiz lazım. Bu olacak. İkincisi...

Olacak derken mesela üniversitelerarası bir programınız var mı?

Dalfez: Yok, ama biz elimizden geleni yapıyoruz. Ama Türkiye’de devlet bizden 'Yahu kardeşim böyle bir şey oluyor dünyada, siz bu konuda ne yapıyorsunuz, ne yapmanız lazım' demedi şimdiye kadar. Ama üniversitedeki arkadaşlar bu konulara vakıf olarak yetişti. Benim ABD’de yaptığım doktora tezim bu alanda, sera gazlarıyla ilgili.

Siz devleti uyarma adına bir şeyler yapıyor musunuz peki? Çevre Bakanlığı ile bir ilişkiniz var mı?

Dalfez: Devleti uyarma adına bir şey yapma konusunda çok beceriksiziz. Çevre Bakanlığı adında bir bakanlık olduğuna ben inanmıyorum. En iyi biçimde donatın bu bakanlığı, her şeyini tamamlayın ama bu bakanlık hükümet içinde Yalova Kaymakamı durumunda kalıyorsa bir etkisi olmaz. Ama zaten şu anda Çevre Bakanlığı’nın ne kendi teknik personeli ne de üniversitelerle olan ilişkisi bu yönde bir liderlik yapmasına izin vermiyor.

Çevre sorunlarının bakanlıkla hallolması pek mümkün değil galiba, özerk bir kurum gerekiyor...

Dalfez: Mümkün değil tabii. Neyse, üniversitelere düşen görevleri şimdiye kadar iyi yaptığımızı söylemiyorum ama bir ucundan tutmaya çalışıyoruz. Boruyu parçalara bölmek zorundayız. Bir, dünyada küresel iklim değişirse bu bölgemize nasıl yansır? İki, iklim değişirse bu ülkenin hangi etkinlikleri nasıl etkilenir? Yani tarım, su kaynakları, ulaşım, ormanlar, meralar nasıl etkilenir? Bu konuda bildiğim hiçbir sistematik çalışma yok. Evet insane kaynağımızda falan sorun var ama devletten ciddi bir istek gelse mesela biz üniversiteler olarak daha fazla maddi kaynak bulabiliriz diye düşünüyorum. İnsan kaynağına gelince, Türkiye’de doğa bilimlerinde insane yetişmiyor. Sevgili Çetin Altan’ın bir lafı vardır, 'Ne zaman Türkiye’de köylü kadınlar piyano çalacak o zaman bir şeyler olacak' diye. Ben de, ne zaman ki Türkiye’de varoşlardaki çocuklar bir şekilde böcek, çiçek koleksiyonu yapmaya başlayacak, o zaman doğa bilimleri gelişecek diyorum. Doğa sevgisi farklı bir şey. Baksanız herkes doğayı seviyor. Komşu kızı Nebahat’ı sevdiği gibi. Bir kere Nebahat’ı sevdiğin gibi doğayı sevemezsin kardeşim. Gerçek doğa sevgisi demek, doğayı anlamaya, keşfetmeye çalışmak, onunla ilgili bilgilerini artırmak demek.

Mesela Türkiye’de bilgisayar destekli eğitim çılgınlığı var. Niye? Diyorlar ki biz iyi öğretmen bulamıyoruz. Onların yerine bilgisayarları ikame edelim. Bu en kibar tabiriyle aptal bir yaklaşım. Açıkça salaklık. Çünkü eğitimciden vazgeçebilecek bir eğitim modeli şimdiye kadar yaratılamadı. Bilgisayar bu işin çözümü değil. Çocuklara sanal olarak yaptıracaklarınız dışında bir şey olmaz bilgisayarla. Çocukları doğaya çıkarıp ağaçla, kuşla yüzyüze getirecek biyoloji öğretmenine ihtiyacınız var. Laboratuvarda öğrencilere deney yaptıracak kimya öğretmenine ihtiyaç var. Ben eğitimdeki en önemli girdinin insane olduğuna inanıyorum. Eline bir büyüteç vererek çocukları doğaya çıkaracağınız iyi bir biyoloji öğretmeninin yaratacağı etkiyi bence hiçbir bilgisayarla beceremezsiniz. Eğer bunu yapamazsa Türkiye hiçbir yere varamaz.

Metan Gazı Patlamalarıyla, Okyanusların Kaynaması, Fokurdaması gibi adlarla anılan büyük felaketle 2050'ye doğru nufusun 250 milyona ineceğini savunan bilim adamları başımıza gelecek felaketlerin birisine yenisini ekliyorlar.

Bu konuyla ilgili aşağıdaki yazıyı okuyun lütfen. Bu konuda daha çok bilgi buldukça aktarmaya çalışacağım:

KÖRFEZ DEPREMİNİN FARKLI BİR TAHLİLİ

17 Ağustos günü meydana gelen ve binlerce insanımızın ölümü, üç ana yerleşim yerinin ise neredeyse tamamen yıkılması ile sonuçlanan deprem, birçok yönü ile hala gündemdeki yerini koruyor.

Depremin duyulduğu ilk saatlerden itibaren en yakın daireden başlamak üzere, ülkenin ve dünyanın en uzak köşelerine kadar bütün insanlarin önce kurtarma, daha sonra gıda, ihtiyaç ve diğer yardım çabaları belkide depremin acısını kabul edilebilir kılan deprem kadar önemli bir olaydır.Bu satırların yazarı da hiç olmazsa birkaç gün oralara gidip acıları paylaşma gayretinde bulunmuştur.

Yaşanan tüm acılarla birlikte, ilk günden itibaren depremin büyüklüğü, şiddeti, önceden belirlenip, belirlenemeyeceği hususları da tartışılmaya başlamıştır.Afetin yer bilimleri yönünden teknik boyutları ve sosyal yapı üzerindeki etkileri konuşulmaya devam ederken depremi yaşayan bir arkadaşımın anlattıklarından hareketle ve ileride yapılacak çalışmalara belki katkısı olur düşüncesiyle olayın farklı bir teknik boyutunu ele alma ihtiyacı duyulmuştur.

Depremi Kocaelinde körfeze birkaç yüz metre mesafede bir otelin üçüncü katında yaşayan bir arkadaşımın anlattıklarına göre (genel anlatımlarda bu doğrultudadır) depremin ilk on saniyesinde alttan gelen darbelerle bina ve içindeki herşeyin yaklaşık 2 metre yükselip düşmesi şeklinde oluşan etki ile düşey olarak sayısız darbeler oluşmuştur.Bu esnada insanlar beyinlerinde olağanüstü büyük bir şelale şiddetinde su sesiyle şaşkındır.Takibeden 20 saniye sürede düşey darbelerin yerini sağa ve sola yatay hareket ve devamını ise denizde dalgalar üzerinde kalmış bir sandal gibi sallanma hareketleri almıştır.Takibeden artçı depremlerin neredeyse tamamı üçüncü safhaya dahildir.

Depremden önceki gün gözlenen bazı olayların da burada anılmasında fayda vardır.16 ağustos günü, körfez bölgesinde çok sayıda küçük canlının (deniz anası, yengeç, balık vb.) sahile cansız olarak vurduğu yaygın olarak anlatılmaktadır. Yine aynı gün marmara denizi sahillerinde, denizin dalgalanmaksızın aniden kabararak kumsalda güneşlenen insanlara kadar ulaştığının gözlendiği hikaye edilmektedir.

Birbirinden farklı gibi görünen bu olaylar aslında mantıklı bir tahlile tabi tutulduğunda ardaşık olaylar zincirini oluşturabilir.Öncelikle deprem öncesi denizdeki küçük canlıların ölümü ve denizin kabarması, deniz içindeki fay hattından yoğun metan gazı çıkışının belirtileridir. Metan gazı suda az çözünen bir gazdır. Deniz dibindeki fay hattından sızmaya başlaması ile oluşturacağı artı hacimden ayrı olarak suda kabarcıklar halinde dağılması ile suyun yoğunluğunu azaltır ve kaldırma gücünü düşürür. Bu durumun yoğun yaşandığı yerlerde gemiler suya batabilir. Ayrıca metan gazının suda yoğun olarak dağılması su hacmini aşırı arttıracağından alttan gelen bir genleşme ile deniz yüzeyindeki yükselme ve sahilde taşmalara sebep olabilir. Bu olay aynı zamanda denizdeki canlıların oksijen yerine metan gazına maruziyetleri sebebi ile ölümüne neden olur.

Görüldüğü üzere bir gün önceki pek çok belirti aslında depremin gelişini haber vermektedir.Yani, Kainatın yaratıcısı, afetten önce tedbir almamız için bizi son olarak uyarmıştır. Ancak, ikazlar ibret alanlar ve yaratıcının kanunlarını doğru okuyanlar içindir.

Depremin oluş şekli de anlatılanlara ve tabiatta mevcut kanunlara göre anlaşılabilir olaydır.Deprem saatinde körfeze bakmakta olanlar denizin içinden bir alev topunun yükseldiğinden bahsetmektedirler. Fay hattından sızan metan gazının yoğunluk ve hızı saat

03.oo’ te son noktaya gelmiş ve metan gazı suyu yarıp su yüzeyinde hava ile, yani oksijen ile temas ederek olay başlamıştır.Zaten yer altından yüksek sıcaklıkta (tutuşma sıcaklığının çok üzerinde) gelen metan gazı oksijenle karşılaştığında deniz üzerinde anlatılan alev topu oluşmuştur.Aslında bu alev topu denizi yarıp fay hattındaki metan gazında devam etmiştir. Metan gazının yanması için havada hacim olarak %5-14 oranında olmalıdır.%5 den az olursa yanıcı (metan) az olduğundan, %14 den fazla olduğunda ise yakıcı (oksijen) az olduğundan parlama olmaz. Burada metan yoğunluğu fazladır.İlk metan gazının suyu yararak hava ile temas etmesi sonucu ilk parlama ve alev topu oluşmuş, bunun oluşturduğu kanaldan giren oksijenle zeminde fay çatlağında ikinci patlama olmuştur.Bu olay tıpkı nefes alıp verme gibi patlama, oksijen girişi, patlama sırası ile ilk on saniyede onlarca defa tekrar etmiş ve yeryüzündeki etkisi alttan gelen darbeler şeklinde olmuştur.

İlk on saniyede çıkan metan gazının yanması bitince patlamaların tesiri ile iyice açılan fay arasına deniz suyu büyük bir hızla akmıştır.Depremi yaşayanların duyduğu kıyamet şelalesi sesi bu olmalıdır.Zaten depremden sonra Marmara Denizi’nin özellikle İzmit Körfezi’nin suyunun tertemiz olması sebebiyle körfez suyunun hemen tamamının yer altına gittiği ve yerine okyanus suyunun geldiği kanaati yaygındır.Kendisi ile görüştüğümüz Karamürsel Ereğli’de deniz kenarında yaşayan araştırmacı yazar botanikçi Hüseyin Dursun Topraktan denizin bu durumunu bize detayı ile anlatmıştır.

Yine olayı görenlerin anlatımı ile deprem sonrası bölgeyi yoğun bir sis ve duman ile karanlık bir örtü kaplamıştır.Bu, yanan metan gazı dumanlarından kaynaklanabileceği gibi o anda buharlaşan çok miktarda deniz suyunun oluşturduğu buharında bun da katkısı olabilir.Hüseyin baba (Hüseyin Dursun Topraktan) ’ nın ifadesi ile Yaradan bizim kirlettiğimiz körfezi yeniden temizlemiştir.Burada oluşan reaksiyonlar belki de ozon oluşumu ile ozon tabakasını bile tamir etmiş olabilir. Olayın bu yönünün ayrıca araştırılması gerekir kanaatindeyiz.

Depremin ikinci 20 saniyelik safhası, patlama ile yerinden oynayan kara kütlelerinin yeniden yerine oturması faaliyeti ile sağa sola yatma ve dairesel hareket şeklinde oluşmuş ve son 15 saniyede ise artık durağanlaşma safhasında giderek yavaşlayan dalgalanma hareketleri ile yer kabuğu sukunet bulmuştur. Daha sonra meydana gelen artçı depremler yer kabuğundaki oynamış zeminlerin oturması ile oluşan daha küçük hareketler olabilir.

Tüm bu anlatılanlar, konunun spesifik uzmanı olmamamız sebebeiyle tamamen doğrudur iddiası ile yazılmış bilimsel bir sentez olmadığı gibi, bilimsellikten uzak bir hayal ürünü de değildir. Belki konunun uzmanlarına farklı bakış açısı getirecek bir yaklaşımdır.

Sonuç itibarı ile yaradan, yaradılışta koyduğu kanunlarla bizim kirlettiğimiz tabiata müdahale etmiş, genizlerini hapşırarak temizleyen bir dev edası ile körfezdeki, belki de bütün tabiattaki haddi aşan kirliliği temizlemiştir.

Gerek depremin oluşu, gerekse sonuçları hakkında günahkar kullar arayanların önce kendilerine bakmaları, kendi nefislerinde tahliller yapmaları herhalde daha doğrudur. Kendimizi bir kenara çıkararak başkalarını sorumlu tutmak kolaycılıktır. Taşan bardak; kaşık, kaşık suyla dolabilir, ama bir damla suyla taşar. Acaba taşan bu bardakta bizim de bir damla suyumuz yok mu?

Sadettin BAYSAL
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Baş İş Müfettişi

Bir yangın çıktığında, yangını çok küçükken söndürmek oldukça kolaydır, ancak büyüdüğünde itfaiye bile uzun süren çalışmalardan sonra söndürebilmektedir.

Bizlerin de yangını ilk fark ettiğimizde müdahale edebilmemiz, belki de çok daha büyüyebilecek bir yangını, küçükken söndürebilmemizi sağlayacaktır.

Ancak ne kadar küçük olursa olsun yangının her an büyüyebileceğini ve yaşamımızı tehlikeye sokabileceğini unutmamamız ve çok tedbirli olmamız gerekir.

Yangını çok başında daha küçükken, yani odamızın bir köşesine yayılmamış halde fark edersek, yapmamız gerekenler şunlar olacaktır:

Yangını görür görmez 'YANGIN VAR, YANGIN VAR' diye bağırarak çevremize duyurmalı ve bizi duyduklarından emin oluncaya değin bağırmaya devam etmeliyiz.

Yangın eğer odamızın bir köşesini sarmış ise derhal itfaiyeye haber vermeliyiz.

Yangın çok başında ise, yani daha odamızın bir köşesine yayılmamış ise (örneğin çöp kutusu içinde, ocağın üstünde, şofbenin ağzında, sobanın ağzında, vb.) yanan maddeye göre uygun biçimde müdahale edebiliriz.

Yangın söndürme cihazımız varsa, en doğru müdahale aracı olacaktır, büyüklerimizden söndürme cihazını kullanmayı öğretmesini istemeliyiz.

Eğer yanan bir katı madde (kumaş, tahta, kağıt, vb.) ise yangını su dökerek söndürebiliriz, ancak eğer yanan kızartma yağı, gaz yağı, benzin, mazot, gibi yanıcı sıvı ise kesinlikle SU KULLANILMAMALIDIR, çünkü su bu sıvıları ve yangını taşıyacak, söndürmek yerine yayılmasına neden olacaktır.


DUMANDAN KENDİMİZİ KORUYALIM
Bir yangında insan yaşamı için asıl tehlikeyi oluşturan, alevlerden çok dumandır. Küçük bir duman bile alevlerden çok daha hızlı yayılır, yangın çıkan binadaki heryere ulaşır ve insanları çok çabuk etkiler. Yanma sonucu çıkan zehirli gazlar ve isten oluşan gaz bulutu, insan için zehirleyici olduğundan, gözlerde yanma, boğazda kaşıntı, nefes alma güçlüğü ve başdönmesi yaratır.

İşte bu nedenlerden dolayı, bir yangın anında kendimizi en başta dumandan korumamız gerekir. Bunun için yapmamız gerekenler şunlar olacaktır:

Dumanın yayılmasını engellemek için kapılar kapalı tutulmalı, kapı altı ve havalandırma açıklıkları ıslak bez, havlu ile tıkatılmalıdır.

Duman havadan hafif olduğu için tavanda toplanır, bu nedenle duman olan bir yerde alçaktan sürünerek ve ağzımızı bir bez ile kapatarak ilerlenmelidir, böylece daha kolay nefes alınır.

Duman görüşü de engellediği için gideceğimiz yönü el yordamıyla, duvarları izleyerek bulmamız daha uygun olur.

Herhangi bir kapı açılmadan önce kapı ve duvarlar ellenerek sıcak olup olmadığı kontrol edilmelidir, içerde yangın olduğunda kapılar ve duvarlar sıcak olacağından bu odalara girmemeliyiz.

Duman, öncelikle binaların dikine boşluklarını doldurduğu için, kaçmak için hiçbir zaman asansörü kullanmayınız. Onun yerine acil çıkış kapılarını, merdivenleri varsa yangın için özel olarak yapılmış yangın merdivenlerini kullanınız.

Yangın anında herhangi bir çıkış bizi güvenli olarak dışarıya ulaştıramayabilir, onun için güvenli çıkışı bulmak için ışıklı çıkış işaretleri izlenmelidir.

Genelde sakin ve toplu olarak hareket edilmeli, tek sıra halinde, soğukkanlı bir şekilde önden giden kişiye uyulmalıdır.

YANGINI HABER VERMEK İÇİN 110 NUMARALI TELEFONDAN İTFAİYEYİ ARAYIN
Bir yangın çıktığında derhal çevredekilere haber verilmeli, yardım istenmelidir. Çünkü yanan küçük bir bez parçası bile olsa kolaylıkla denetimden çıkarak evimize, apartmanımıza ve komşu binalara sıçrayabilir. Yardım için önce çevremizdeki yakınlarımıza ve komşularımıza haber verilmeli ve daha sonra da itfaiye aranmalıdır. İtfaiye günün her saatinde bizlere ulaşmak için hazır beklemektedir.

İtfaiyeye, telefonla 110 servisini kullanarak haber vermemiz gerekir.110 servisi ücretsiz bir yardım hattı olup, kartlı telefonlarda bile kart olmaksızın aranılabilir.

İtfaiyeyi aradığımızda sakin olmalı ve görevlinin sorularını anlaşılır bir şekilde yanıtlamalıyız. Çünkü itfaiyenin de, bizim de zamana karşı yarıştığımızı ve yangınla ilgili yapacak işlerimiz olduğunu unutmamalıyız.

İtfaiyeye vermemiz gereken bilgiler şunlar olacaktır:

Yangının yeri, tam adresi, adresi belli edecek bilinen bir yer,

Aradığımız telefon numarası,

Yangının kaç katlı bir binada olduğu,

Yangına neyin yol açtığı,

İçerde kurtarılması gerekli insan olup olmadığı,

Bizlere düşen, yangın çıkmasına engel olmaktır, ancak evimizde, komşumuzda, okulumuzda, işyerimizde çıkabilecek bir yangında bildirebilmek için bu soruların yanıtlarını her zaman bilmeliyiz. Böylece 110 telefon servisi ile yangını haber verebilir, itfaiyenin hızla gelmesini sağlayabiliriz.

İtfaiye bizlerin ve toplumumuzun dostudur. Onu gereksiz yere meşgul etmemeli, yollarda kolaylıkla ilerlemeleri için yol vermeli ve yardımcı olmalıyız. Unutmayalım, itfaiyeye hızlı ve doğru bilgi vermek, onu gereksiz yere meşgul etmemek, heryerde yardımcı olmak belki de bir gün bizim, yakınlarımızın veya başkalarının yaşamını kurtaracaktır...

YANGINDAN KORUNMA
Kendimizin ve sevdiklerimizin canını ve malını yangına karşı koruyabilmemiz için yangın çıkmasına engel olmalıyız. Bunun için yangına karşı duyarlı olmalı ve şu noktalara dikkat etmeliyiz:

Elektrik, kibrit, çakmak gibi yangın çıkaracak şeylerle oynamamalıyız, oynayanları uyarmalıyız.

Yangına yol açabilecek elektrikli eşyaları (ütü, elektrikli soba, vb.) kapatsak bile prizde takılı bırakmamalıyız.

Sigaranın, çakmağın bir yangın nedeni olduğunu bilerek kullanmaktan kaçınmalı ve kullananları uyarmalıyız.

Benzin istasyonlarında sigara içenleri uyarmalıyız.

Benzin, mazot, gazyağı, tüpgaz, doğalgaz gibi yanıcı parlayıcı maddelerin yanına ateşle yaklaşmamalı, yaklaşanları uyarmalıyız.

Ormanlarda ateş yakmamalıyız.

Piknik alanlarında belirtilen yerlerde ateş yakmalı, ayrılırken su ve toprak ile tamamıyla söndürmeliyiz.

Evlerimizde, araçlarımızda, işyerlerimizde yangın söndürücü bulundurmalıyız.

Çevremizde tutuşabilecek, yanabilecek maddeleri bulundurmamalıyız.

Aksigorta

DEPREM KONUSUNDA BİLGİLİ OLMALIYIZ

Yer sarsıntısı birdenbire başlayan ve kısa süren yer kabuğu hareketidir. Yer sarsıntısına deprem veya zelzele de denir. Yerleşim bölgelerinde meydana gelen depremler şiddetine göre, başta can kaybı olmak üzere çok büyük zararlara neden olabilir. Depremin olmasını engelleyemediğimiz ve önceden de bilemediğimiz için depremler doğal afet sayılmaktadır.

En çok kullanılan Mercalli-Cancani ölçeğine göre 1'den 12'ye kadar derecelenir:

1. dereceyi ancak sismograflar saptayabilir,
2. derece çok hafiftir,
3. derece hafiftir, kimse deprem olduğunu hissetmez,
4. derece orta şiddetlidir, evlerinde oturanlar hissedebilirler,
5. derece oldukça şiddetlidir, eşyaları, kapı ve pencereleri sallar,
6. derece daha da şiddetlidir,
7. derece çok şiddetlidir, yapılarda çatlaklar oluşur,
8. derece yıkıcıdır, bacaları, heykelleri yıkar, binalarda yarıklar oluşur,
9. derece çok yıkıcıdır, binalar ağır hasar görür,
10. derecede binalar yıkılır, demiryolları, su, havagazı boruları eğilip patlayabilir,
11. derecede köprüler, barajlar yıkılır, yerde yarıklar açılır, sular fışkırır,
12. derece büyük felakettir, hiçbir şey ayakta kalmaz, yeryüzünün biçimi değişir, yeni göller oluşabilir, ırmakların yatağı değişebilir.

DEPREMDEN KORUNMA

DEPREM ÖNCESİNDE

Depremlerdeki can kayıplarına çoğunlukla yapı kusurları yol açar. Özellikle deprem kuşaklarında yer alan yapıları depreme dayanıklı yapmalı ve yaşam alanlarındaki eşya yerleşimlerine dikkat etmeliyiz. Büyük ve ağır eşyaları duvara sıkıca sabitlemeli, dolapların üst raflarına, yatakların baş taraflarına ağır eşyalar koymamalıyız. Doğalgaz veya sıvı gaz ile çalışan cihazların borularında uzayabilen elastik malzemeler kullanmalıyız.

Deprem veya benzeri bir felaket durumunda evimizde, işyerimizde kolaylıkla ulaşabileceğimiz bir yerde, içerisinde bir el feneri de olan ilk yardım çantasını hazır bulundurmalıyız.
DEPREM ANINDA
'DEPREM VAR, DEPREM VAR' diye bağırarak çevremize duyurmalı ve kendimizi güvenceye almaya çalışmalıyız.

Bulunduğumuz yerin kapı ve pencerelerini açarak kendimize deprem sonrası için bir çıkış hazırlamalıyız.

Çıkış kapısının sıkışmasına engel olmak için derhal kapı arasına sandalye vb. bir nesne koymalı ve hemen bir masa veya sehpanın altına girerek başımıza düşebilecek şeylerden korunmalıyız.

Paniğe kapılarak kaçmaya çalışmamalı, güvenli yerleri yeğlemeliyiz. Dışarıya çıktıysak binalardan düşebilecek kiremit, tuğla, cam veya saksı gibi şeylere dikkat etmeliyiz.


DEPREM SONRASINDA

Olası yangınları önlemek için ocak, soba gibi ev araçları ile doğalgaz musluğunu ve elektrik sigortalarını, su baskınlarını önlemek için de ana su vanasını kapatmalıyız.

Eğer bulunduğumuz yerde yangın çıkmış ve müdahale edilebilir büyüklükte ise söndürmeli, büyükse itfaiyeye haber vermeliyiz.

Deprem sonrasında gerekmedikçe telefonları meşgul etmemeliyiz.

Depremin hemen sonrasında, bir gaz sızıntısı olmuşsa patlamaya neden olmamak için, aydınlanmak veya başka bir amaç için kibrit, çakmak kullanmamalıyız.

Depremin bittiğini anladığımızda, eğer hasar varsa açık alanlara çıkıp binalardan uzaklaşmalıyız.

Telaşa kapılmadan yakınlarımızın güvenliğini kontrol etmeli, zarar gören insanlara nasıl yardım edebileceğimizi öğrenmek için yetkililerin talimatlarına uymalı, radyo, vb. iletişim araçlarını dinlemeliyiz.

Aksigorta

Bingöl'de saat 03: 27'de meydana gelen ve 17 saniye süren deprem en büyük hasarı Çeltiksuyu'ndaki ilköğretim okulunda verdi. Yatakhanenin enkazında 100'den fazla öğrenci bulunuyor. Kent genelinde ise 100'ün üzerinde kişi hayatını kaybetti.

Büyük geçmiş olsun...

LA İLAHE İLLALLAH

İnsanların en hayrlısı insanlara en faydalı olandır.

Tanım: Hadis-i Şerif
Kaynak: Buhari
____________________________________________

Bu Hadis tekamül etmenin en kısa yolunu bildiriyor. Sevap kazanmanın, realiteyi yükseltmenin en kısa yolu insanlara faydalı olmaktır.

Hadis’te geçen bu “Fayda” deyimi üzerinde konuşmak gerekir. Nedir bu fayda?

“Fayda” nın lugat anlamı ya da devrimizdeki ekonomik terimlerle izahı kitaplarınızda fazlası ile mevcut. Ancak benim açıklamak istediğim fayda bunlardan biraz farklı. Eğer bir Hadis okuyorsak ya da bir Hadis açıklamak durumunda isek, her cümlede geçen her kelimeyi iki defa düşünmek zorunda kalırsırız. Biri zahiri yani dünyasal anlamı ile, diğeri batıni yani manevi anlamıyla o Hadis’i yorumlayamazsanız manaya inmiş olamayız.

Bu Hadis’te de zahiri anlamıyla insanlara faydalı olmak gerektiğini gösteriyor bize... Yani okul, cami yapma, yiyecek, içecek, giyim, maddi imkanlar v.s. gibi yardımlarla insanlara ulaşılabilir.

Ancak batıni anlamıyla fayda nedir? İnsanların tekamülünü etkileyecek onları manevi yönüyle yükseltebilecek fiillere fayda diyoruz biz. Örneğin bunalıma girmiş birine sıkıntılarından kurtulması için yapılan manevi telkinler ve o kişinin sıkıntılarına çözüm bulmak o kişiye faydalı olacaktır. Ne var ki herşeyde olduğu gibi bunda da önemli olan; manevi faliyetlerinizde hiç bir karşılık beklememek, yapılan bir fiilin neticesi alınır alınmaz o fiilin yapıldığını hemen unutmak, kısaca hiç bir zaman başa kakmamaktır ki ne kadar zor olsada denemekte fayda var...

Allah’a ve Ahiret’e inanan kimse ya hayr söylesin ya da sussun.

Tanım: Hadis-i Şerif
Kaynak: Müttefakün Aleyh


Allah’a ve Ahiret’e inanan bir kimse demek; Allah’ın Nuru’nun, İslam’ın Nuru’nun, Peygamber’in Nuru’nun gönlünde tecelli ettiği kimse demektir. Böyle bir kimse, hiç bir zaman, düşünceleri ile manevi aleme negatif göndermemeyi amel edinmesi gerekir. O kimse ki, dilde, düşüncede ve gönülde arınmak için çırpınır. Bu yola girmiş olan bir kimse dilinden şerr çıkartmamaya çalıştığı gibi; rastladığı olayların Allah’tan geldiğini düşünmeye gayret eder. Rastladığı olaylarda Kur’an-ı Kerim’de geçen Ayet-i Kerime veçhile imtihan edildiğini düşünerek şerr düşünmemeye çalışır, şerr söylememek için çabalar. Düşüncesi daima hayrdır yönlendirmek, daima teslimiyette olmak için uğraşır; olayları bu yönüyle yorumlayarak her şerr olayda hayrı bulmaya itina eder, her kötü görünen olayda güzel bir yan bulmaya bakar, kendisine kim hangi şartlarda ne söylerse söylesin o kişinin kendisini imtihan ettiğini düşünerek suskunluk içerisine girmeyi dener.

Eğer kabullenemediği herhangi bir konuda, kendi nefsine ağır gelen bir husus dahi olsa, Hakk yoluna girmiş bir kişi ne kadar zor olsa da en azından susmayı bilmelidir.