Kültür Sanat Edebiyat Şiir

özne sizce ne demek, özne size neyi çağrıştırıyor?

özne terimi Arthas tarafından 25.05.2004 tarihinde eklendi

  • Öznur Barutçu
    Öznur Barutçu18.12.2008 - 08:15

    YALAN

  • Deniz
    Deniz19.05.2008 - 18:48

    hayatın anlamıdır

  • M Ali Akca
    M Ali Akca29.10.2007 - 14:44

    özne nedir

  • Mahperi Toprakyaran
    Mahperi Toprakyaran10.01.2007 - 19:32

    'Ali, ata bak.” cümlesinin öznesi 'Ali', midir, yoksa 'sen(gizli özne) ' midir? Bundan bir kac ay önce sormustum..

    TDK'NIN CEVABI:

    Yalnızca eylemi yapan değil, eylemden etkilenen de özne olabilir. O nedenle özne ancak: 'yüklemle kişi ve sayı uyumuna giren öğe' olarak tanımlanabilir. Doğrudan emir / istek tümcesinde özne (emri alan) her zaman ikinci kişidir, o nedenle yüklemle uyuma bu ilişki değişirse, (dolaylı emirde) başvurulur.

    Sözel iletişimde (konuşan-ben, kendisiyle konuşulan-sen, başkası-o) kişi seçimi etkileşim yapısına bağlıdır. Kişi belirleme adıllarla yapılır. Adıl, sözel etkileşimde kişi belirleyen sözcük türüdür, ama 'kendi' gibi kişi seçimi bir öncül ya da ardıl öğeye bağlı (dönüşlü / anaphor) adıllar da vardır.

    Adıllar, yalnızca kişi seçimi yapar, kimlik belirleme için, sözel metinde geçen öncül ya da ardıl bir ada bağlanırlar. 'Ali, ata bak' iki bölümden oluşur: seslenme adı: // Âli //, ve emir bölümü: // ata bak //. Emir içindeki özne söz dışıdır, yani düşmüştür. Düşen öğe boş birimle gösterilir. // Ali //, // o ata bak //.

    Örnek tümcedeki sözdışı, ya da düşen özne ikinci-kişi seçimi ile emir kipine, kimlik seçimi için öncül ad 'Ali'ye bağlanır. Kimlik için bağlanma ilişkisi alt imlerle gösterilirse: Ali, 0, ata bak. Öyleyse burada özne 'sen'dir denemez. Özne sözdışıdır. Boşbirim o kimlik olarak Ali'yi kopyalar, kişi olarak da ikinci kişiyi.

    Sözel iletişimde adlar 'kişi' ayrımı taşımaz, varlık adları çoğunlukla üçüncü kişiye bağlanırken özel adlar sözel etkileşime göre kişi seçerler: Ali, bir yerde 'ben' iken, bir başka yerde 'sen', bir başka yerde 'o' olur. Kişi ilişkisi başta tümcenin 'kip'i, ondan sonra adıl ya da kişi seçen ekler (izek) ile gösterilir.

    Kimlik kopyalama ilişkisi ile tümce: Ali,-», ata bak.

    Kişi kopyalama ilişkisi bakımından: *Ali, o, ata bak.

    Sonuç olarak tümce: '*Ali Ali ata bak' ] 'Ali, 0, ata bak' ] 'Ali, ata bak' yazımsal biçimine indirgenir. Olağan kişi seçimi dışında bir ayrım yoksa bu tümcede 'sen' geçmez.

    Yani, Ali, ata sen bak,... ] 'Ali, ata sen bak, ablan çay yapsın' gibi bir tümcede sen ile abla arasında etkiletimsel bir ayrım yansıtılacaksa 'sen' kullanılır. Yazınsal metinlerde gerçek adıl-özne geçişi % 9, gerçek ad-özne geçişi % 31, düşmüş / sözdışı özne geçişi ise % 60 dolayındadır.

    Yapısal ilişkiler bozulmamak koşuluyla, sözel anlatımda 'bilinen' bilgi taşıyan öğe sözdışı bırakılır. Sözdışı kalan öğenin taşıdığı bilgiler metinden kaybolmaz. O nedenle 'Ali, ata bak' içinde bir 'gizli özne' yoktur. Türkçede gizleme işlemi için -(I) in çatı ekine ya da -miş ekine başvurulur.

    Bu durumda özneyi belirlemek için 'kişi' bilgisi yeterli midir? Yoksa bütün 'kimlik' bilgisine mi gerek vardır? Özneyi belirleyen iletişimsel ayrımlar olduğuna göre: ne 'sözde özne' ne de 'gizli özne' vardır. 'Sözde özne' (at) gizil çatıda olan (Ata bakıldı) eyleminin öznesi olup eylemden etkilenen öğedir. 'Gizli özne' yok, eylemi yapan vardır. 'Gizli özne' bilindiği için düşen, sözdışı bırakılan öznedir.


    Yaaaani TDK özetle özne 'Ali'dir diyor, ama ben katilmiyorum.
    Bu cümle 'edilgendir' -emri veren kisi (ben veya o, asil öznedir ancak gercek özne söz disidir-.

  • Mahperi Toprakyaran
    Mahperi Toprakyaran22.10.2006 - 17:49

    Alintidir:

    'Ali, ata bak.” cümlesinin öznesi “Ali” midir? Yoksa, “sen” (gizli özne) midir?

    Bir arkadaş, çeşitli üniversitelerdeki hocalara email ile bu cümlenin öznesini sormuş. Gelen cevaplar ilginç, çünkü bazıları özne 'Ali'dir derken bazıları da 'sen (gizli özne) 'dir demiş.

    En sonunda (birkaç ay sonra) TDK'den cevap gelmiş.

    Sizce bu sorunun cevabı nedir?

    NOT: TDK'nın cevabını sizin görüşlerinizi aldıktan sonra yayınlayacağım.

  • Ünal
    Ünal11.06.2006 - 02:38

    gizli

  • Ayca Şen
    Ayca Şen25.01.2006 - 16:37

    yüklemle anlamlı..

  • Alp Tanhu
    Alp Tanhu28.12.2004 - 22:11

    yani eylemi yapanın 'öz'ü..
    kendisi, efendisi, temel kaynağı, fikir babası, atası, annesi....vs..vs.. :))

  • Gül Onay
    Gül Onay24.08.2004 - 09:35

    esas oğlan, ya da esas kız.. hadi olmadı esas yer, ya da esas eşya.. yani özetle 'esas' olan.. bulunduğu yerin önde geleni, ileri geleni, geriden gelenini iplemeyen.. biraz havalı ve de mağrur, durumunun farkında.. onsuz olmayacağını bilir, gizliden de olsa muhakkak vardır, soteye gizlenmiştir ama vardır.. yüklem içinde 'olmazsa olmaz' denir ama, o hep geri planda kalır, özne gibi burnu kaf dağında değildir, sessiz sakin işbitiricidir.. hükmü verir, ve usulca oturur...