Tecelli-i Aşk Şiiri - İlyas Kaplan

Tecellî-i aşk
Divan Edebiyatı ,aruz vezni (Mef’ûlü / Fâ’ilâtü / Mefâ’îlü / Fâ’ilün) ruh ikliminden gelen Redferî mahlasıyla bir edebi yolculuktu bizimkisi . Benim için büyük bir keyifti.

*

Cânı fedâ-yı râh-ı muhabbet kılıp müdâm
Eyle kapında sâil-i bî-dest ü pâ beni

Göz yaşımı şarâb-ı gam-ı hicre eyle kân
Kıl her kadehte gark-ı yem-i bî-bekâ beni

Yansın derûn-ı dil şerer-i âh u zâr ile
Pervâne-veş muhabbete kıl rûşenâ beni

Hâk-i rehinde kılsa nihân çerh-i kînekâr
Bâd-ı sabâla gönder o yâre dühâ beni

Dildâr elinden ermese ger câm-ı bî-vefâ
Mecnûn edip cihânda bırak bî-kesâ beni

Tîg-ı cefâsı yârin eritsin bu cismimi
Kıl her nefeste kurba-ı kurbân-serâ beni

Eğlenme zâhidâ bize sen eyleme fîgân
Uşşâk içinde zât-ı gâm-ı bî-riyâ beni

Sahrâ-yı aşkta her dikeni bir enîs edip
Lâf-ı visâlden eyle müdam bî-vefâ beni

Yansın bu ten de feyz-i tecellî-i aşk ile
Mûsâ gibi o tûra dönüştür feda beni

Hicrân şebinde mum gibi erit vücudumu
Subha yetürme, eyle şeb-i bî-ziyâ beni

*

Zülfün hayâli boynuma zincîr-i cân olur
Zindân-ı gamda eyle esîr-i belâ beni

Derdin libâsın eyle mübârek bu cismime
Uryan edip cihânda, soyup bî-ridâ beni

Ağlat cihânı feryâdım ile her seher vakti
Bülbül gibi o gülşene kıl nevha-hâ beni

Gerçi günâhım çoktur, ümîdim keremdedir
Mahşer günü de eyle gedâ-yı rızâ beni

Sultân-ı aşkın emrine ram eyle gönlümü
Toprak edip o âsitâna feda beni

redfer

*
Beyit Beyit Açıklama ve Şerh

1. Beyit
Türkçesi: Canımı her an muhabbet (aşk) yoluna feda edeyim; beni senin kapında eli ayağı tutmaz, aciz bir dilenci eyle.
Şerhi: Allah'ın kapısında "bî-dest ü pâ" (elsiz ayaksız) olmak, kendi iradesinden tamamen vazgeçip ilahi iradeye teslim olmak demektir. En büyük zenginlik, o kapının dilencisi olmaktır.

2. Beyit
Türkçesi: Gözyaşlarımı ayrılık gamının şarabına bir kaynak eyle. Beni (dünyanın) o fani ve sonu olmayan keder denizinde her kadehte boğ.
Şerhi: Aşık, gözyaşını ayrılık şarabına meze yapar. Bu fani dünyada çekilen her keder, baki olan aleme açılan bir kapıdır; bu yüzden aşık fena denizinde boğulmaya razıdır.

3. Beyit
Türkçesi: Gönlümün içi ah ve feryatlarımın kıvılcımlarıyla kavrulsun. Beni tıpkı muma koşan pervane gibi, aşkın ışığıyla aydınlat ve yak.
Şerhi: Pervane ve şem (mum) mazmunudur. Pervane, ışığa aşıktır ve ona ulaştığı an yanıp kül olur. Aşık da ilahi aşk ateşinde yok olarak aydınlanmayı (marifeti) diler.

4. Beyit
Türkçesi: O kinci felek (dünya düzeni) beni sevgilinin yolunun toprağına gömüp gizlese bile; bir kuşluk vakti rüzgarıyla beni o yârin katına ulaştır.
Şerhi: Ölüm bile aşık için bir son değildir. Beden toprak olsa da, ruhun özü olan aşk, sabâ rüzgarıyla sevgilinin eşiğine savrulacaktır.

5. Beyit
Türkçesi: Eğer sevgilinin elinden o cefalı, vefasızlık kadehi bana sunulmayacaksa; beni bu dünyada yapayalnız, kimsesiz bir Mecnun eyleyip çöllere bırak.
Şerhi: Sevgilinin cefası da safası kadar tatlıdır. Eğer sevgiliden bir cefa (vefasızlık kadehi) gelmeyecekse, aşık bu dünyada terk edilmiş hissettiği için çıldırıp Mecnun olmayı yeğler.

6. Beyit
Türkçesi: Yârin cefa kılıcı bu cismimi eritip yok etsin; beni her nefes alışımda o kurban kesilen yüce dergahın kurbanı eyle.
Şerhi: Tasavvufta aşık, İsmail misali kurban olmaya can atar. Yaratan'ın yolunda feda edilen can, hakiki hayata (bekā) kavuşmuş demektir.

7. Beyit
Türkçesi: Ey zahit (şekilci dindar)! Bizimle eğlenme, bize karşı feryat edip durma. Beni aşıkların arasında riyasız, katıksız bir gamın ta kendisi eyle.
Şerhi: Klasik şiirin zahit-arif çatışmasıdır. Zahit cennet ödülü için ibadet ederken, aşık sadece yârin rızasını ve onun verdiği riyasız kederi ister.

8. Beyit
Türkçesi: Aşk çölündeki her bir dikeni bana dost ve yoldaş eyle. Beni vuslat (kavuşma) lafını etmekten uzak tut, o söze karşı vefasız kıl.
Şerhi: Gerçek aşık kavuşmayı (vuslatı) dillendirip bencilce bir arzu gütmez; o, çöldeki çileyi (dikeni) kendine dost bilir. Ayrılık acısının kendisi en büyük dosttur.

9. Beyit
Türkçesi: Bu bedenim de aşkın tecellisinin feyziyle yansın, kül olsun. Hz. Musa’nın Allah’ın nurunu gördüğü Tur Dağı gibi beni de o nurla feda et.
Şerhi: Hz. Musa'nın Tur Dağı'nda ilahi tecelliyi talep etmesi ve dağın o nurla yanıp kül olması kıssasına (telmih) göndermedir. Aşık, kendi bedeninin de bir tecelli dağı gibi aşkla yanmasını arzular.

10. Beyit
Türkçesi: Ayrılık gecesinde tıpkı bir mum gibi erit vücudumu. Beni sabaha ulaştırma; o ışığın, aydınlığın olmadığı karanlık gecede yok eyle.
Şerhi: Ayrılık gecesi (şeb-i hicran) aşık için bitmeyen bir gecedir. Sabaha çıkıp dünyanın aldatıcı aydınlığını görmektense, o dert gecesinde mum gibi eriyip bitmek evladır.

11. Beyit
Türkçesi: Sevgilinin saçlarının hayali benim boynuma can zinciri olur. Beni bu dünya denilen gam zindanında belaların esiri eyle.
Şerhi: Divan şiirinde sevgilinin siyah ve uzun saçları (zülf), aşığı bağlayan bir zincirdir. Aşık bu esaretten memnundur; dünya zindanında o zincirle kalmak ister.

12. Beyit
Türkçesi: Senin derdinin elbisesini bu cismime mübarek bir hırka eyle. Beni dünyada çırılçıplak bırak, hırkasız ve örtüsüz eyle (ki tek örtüm senin derdin olsun).
Şerhi: Melâmiliğin sembol beyitlerindendir. Dünyanın tüm makamlarından, giysilerinden, unvanlarından soyunup sadece "dert libası" giymek, dervişliğin en yüksek mertebesidir.

13. Beyit
Türkçesi: Her seher vakti feryatlarımla bütün dünyayı ağlatayım. Beni o ilahi gül bahçesinde (gülşen) durmadan feryat eden, inleyen bir bülbül eyle.
Şerhi: Gül ve bülbül mazmunudur. Gül ilahi cemali, bülbül ise ona hasretle feryat eden aşığı/dervişi simgeler. Seher vakti yapılan bu nâleler (inlemeler) zikir hükmündedir.

14. Beyit
Türkçesi: Gerçek şu ki günahım pek çoktur ama ümidim senin sonsuz lütfundadır. Mahşer günü kurulacak o büyük divanda da beni senin rızanın dilencisi eyle.
Şerhi: Kulun acziyetini ve ilahi affa olan sarsılmaz inancını dile getirir. Mahşer gününde mülk, makam değil; sadece Allah'ın rızası (gedâ-yı rızâ olmak) kurtuluştur.

15. Beyit
Türkçesi: Gönlümü o aşk sultanının emrine boyun eğdir. Beni o yüce dergahın, o kapının eşiğine toprak eyleyip feda et.
Şerhi: "Ayaklar altına toprak olmak" (pâ-mâl olmak), tasavvufi tevazuun zirvesidir. O kapının eşiğindeki toprak olmak, aslında başı göklere erdiren bir manevi yüceliktir.

16. Beyit
Türkçesi: Bu amansız dünya beni gamıyla ayaklar altında çiğniyor. Beni o cömertlik ve lütuf sarayının (dergahının) yolundaki toz zerreleri eyle.
Şerhi: Dünya insanı ezer ve yıpratır. Aşık ise dünyanın bu ezmesine karşılık, ilahi cömertliğin saçıldığı o hakiki kapının yoluna toz (gubâr) olmayı diler ki basılıp geçildikçe arınsın.

17. Beyit
Türkçesi: O dinin neşesi, o işveli sevgili hançerini çekip göğsüme vursun. Beni her daim onun aşkıyla sarhoş (mest) eyle ve bu yokluk (fena) makamından ayırma.
Şerhi: Sevgilinin bakışları veya cefası hançerdir. Bu hançer aşığın göğsüne indikçe aşık acı duymaz, aksine ilahi aşkın şarabıyla ebedi bir sarhoşluğa ulaşır ve nefsini tamamen yok eder.

18. Beyit
Türkçesi: Herkes bu dünya içinde zevk ve safayla gülüp eğlense bile; sen beni gözyaşlarıyla, iniltilerle ve feryatlarla razı kıl.
Şerhi: Dünya ehlinin neşesi geçicidir ve gafletten doğar. Aşığın gözyaşı (giryan) ise kalbin uyanışıdır. Kul, başkalarının sahte gülüşlerindense, yârin kapısındaki dertli ağlayışlarla tatmin olur.

19. Beyit
Türkçesi: O cihanın şahı olan sevgili benim gönül mülkümü darmadağın, harap eylesin. Yeter ki beni o sonsuzluk ülkesinde (mülk-i bekâ) sancaksız, taçsız gizli bir şah eyle.
Şerhi: Define, viranelerde aranır. Gönül mülkü dünya arzularından ne kadar harap olursa, ilahi tecelli o kalbe o kadar yerleşir. Dünyada harap olan, ahirette hakiki şahlığa erer.

20. Beyit (Taç Beyit)
Türkçesi: Redferî’nin feryat ve fîgânları gökyüzünün en yüksek katına ulaştı. Ya Rabbi, beni her zaman, son nefesime kadar bu dert ve belanın kölesi, bende-i sadığı eyle.
Şerhi: Gazelin mühür beytidir. Kulun feryadı göklere (ilahi huzura) ulaşmıştır.
Redferî, ulaştığı bu aşk makamından geriye düşmek istemez ve duasını ilk beyitteki gibi bitirir: "Beni bu tatlı beladan, bu şifalı dertten asla mahrum etme."