Hikmet - 1 Şiiri - Hoca Ahmed Yesevi

Hoca Ahmed Yesevi
7

ŞİİR


2

TAKİPÇİ

Hikmet - 1

Bismillah deyip beyan ederek hikmet söyleyip
Taleb edenlere inci, cevher saçtım ben işte.
Riyazeti sıkı çekip, kanlar yutup
'İkinci defter' sözlerini açtım ben işte.

Sözü söyledim, her kim olsa cemale talip
Canı cana bağlayıp, damarı ekleyip,
Garip, yetim, fakirlerin gönlünû okşayıp
Gönlü kırık olmayan kişilerden kaçtım ben işte.

Nerde görsen gönlü kırık, merhem ol
Öyle mazlum yolda kalsa, yoldaşı ol
Mahşer günü dergahına yakın ol
Ben-benlik güden kişilerden kaçtım ben işte.

Garip, fakir, yetimleri Rasul sordu
O gece Mirac'a çıkıp Hakk cemalini gördü
Geri gelip indiğinde fakirlerin halini sordu
Gariplerin izini arayıp indim ben işte.

Ümmet olsan, gariplere uyar ol
Ayet ve hadisi her kim dese, duyar ol
Rızk, nasip her ne verse, tok gözlü ol
Tok gözlü olup şevk şarabını içtim ben işte.

Medine’ye Rasul varıp oldu garip
Gariplikte sıkıntı çekip oldu sevgili
Cefa çekip Yaradan'a oldu yakın
Garip olup menzillerden geçtim ben işte.

Akıllı isen, gariplerin gönlünü avla
Mustafa gibi ili gezip yetim ara
Dünyaya tapan soysuzlardan yüzünü çevir
Yüz çevirerek derya olup taştım ben işte.

Aşk kapısını Mevlâm açınca bana değdi
Toprak eyleyip 'Hazır ol! ' deyip boynumu eğdi
Yağmur gibi melâmetin oku değdi
Ok saplanıp yürek, bağrımı deştim ben işte.

Gönlûm katı, dilim acı, özüm zalim
Kur'an okuyup amel kılmıyor sahte alim
Garip canımı harcayayım, yoktur malım;
Haktan korkup ateşe düşmeden piştim ben işte.

Altmış üçe yaşım ulaştı, geçtim gafil;
Hakk emrini sıkı tutmadım, kendim cahil;
Oruç, namaz kazaya bırakıp oldum ergin;
Kötüyû izleyip iyilerden geçtim ben işte.

Vah ne yazık, sevgi kadehini içmeden,
Çoluk-çocuk, ev-barktan tam geçmeden
Suç ve isyan dûğümünü burada çözmeden
Şeytan galip, can verirkende şaştım ben işte.

İmanıma çengel vurup kıldı gamlı,
Mürşid-i kamil Hazır ol! ' deyip saçtı korku
Lânetli şeytan benden kaçıp korkusuz gitti kirli
Allah'a hamd olsun, iman nuru açtım ben işte.

Mürşid-i kamil hizmetinde gidip yürüdüm;
Hizmet kılıp göz yummadan hazır durdum;
Yardım etti, Şeytanı kovalayıp sûrdüm;
Ondan sonra kanat çırpıp uçtum ben işte.

Garip, fakir, yetimleri sevindiresin;
Parçalayıp aziz canını eyle kurban;
Yiyecek bulsan, canın ile misafir
Hak'tan işitip bu sözleri dedim ben işte.

Garip, fakir, yetimleri her kim sorar,
Râzı olur o kulundan Allah.
Ey habersiz, sen bir sebep, kendisi saklar;
Hak Mustafa öğüdünü işitip dedim ben işte.

Yedi yaşta Arslan Baba ya verdim selâm;
'Hak Mustafa emanetini eyleyin armağan'
İşte o zamanda binbir zikrini eyledim tamam
Nefsim ölüp lâ-mekâna yükseldim ben işte.

Hurma verip, başımı okşayıp nazar eyledi
Bir fırsatta âhirete doğru sefer eyledi
'Elveda' deyip bu âlemden göç eyledi
Medreseye varıp, kaynayıp coşup taştım ben işte.

Sünnet imiş, kâfir de olsa, verme zarar
Gönlü katı, gönül inciticiden Allah şikayetçi;
Allah şahid, öyle kula 'Siccin' hazır
Bilgelerden işitip bu sözü söyledim ben işte.

Sünnetlerini sıkı tutup ümmet oldum:
Yer altına yalnız girip nura doldum;
Hakk'a tapanlar makamına mahrem oldum,
Bâtın mızrağı ile nefsi deştim ben işte.

Nefsim beni yoldan çıkarıp hakir eyledi
Çırpındırıp halka ağlamaklı eyledi
Zikr söyletmeyip şeytan ile dost eyledi;
Hazırsın deyip nefs başını deldim ben işte.

Kul Hoca Ahmed, gaflet ile ömrün geçti;
Vah ne hasret, gözden, dizden kuvvet gitti;
Vah ne yazık, pişmanlığın vakti yetişti;
Amel kılmadan kervan olup göçtüm ben işte.

(Hoca Ahmed Yesevi'ye [1093-1166] ait bu şiir Çağatay Türkçesi orijinal metninden Türkiye Türkçesine Dr. Hayati Bice tarafından aktarılmıştır.)

Hoca Ahmed Yesevi
Şiiri Değerlendir
Yorumunuz 5 dakika içinde sitede görüntülenecektir.
  • Meral Meri
    Meral Meri

    Sözü söyledim, her kim olsa cemale talip
    Canı cana bağlayıp, damarı ekleyip,
    Garip, yetim, fakirlerin gönlünû okşayıp
    Gönlü kırık olmayan kişilerden kaçtım ben işte. Ne hoş bir sözcükler ki içime nakşetti ...

  • Aşık Alemi
    Aşık Alemi

    Ahmet Yesevi Kimdir Hayatı ve Eserleri



    Ahmet Yesevi (? -1166)

    Ahmet Yesevi Batı Türkistan'ın Sayram şehrinde doğmuş ve tasavvufi marifetleri Buhara muhitinde edinmiş bulunan Hoca Ahmed Yesevî, tarikat kurucusu, şair ve din büyüğü olarak Türk dünyasının manevî hayatını etkilemiş nâdir kişilerdendir.Bilhassa Sır-derya çevresinde, Taşkent dolaylarında, Seyhun ötelerindeki bozkırlarda yasayan köylü ve göçebe Türklerin kendisine ve onun tasavvufi tarikatı Yesevîliğe olan tutkunluklarından ötürü, tarihî şahsiyeti efsaneler altında gizlendi, kimliği menkıbelere karıştı.

    Hayati hakkında bilgilerimiz çok azdır, hakkındaki menkıbeler ise cildler dolduracak zenginliktedir. Kendisini bugün bile Şeyh Ahmed Yesevî'ye ve Yeseviliğe mensup sayan halk zümreleri Orta Asya'da mevcuttur. Tunceli çevresinde yaşayan bir kısım Şii Türk halkı bunların Anadolu'da kardeşleridir.

    Ahmed Yesevi, İbrahim adında bir şeyh olan babasını yedi yaşında iken kaybetti. Ablasıyle birlikte, Türk geleneğinin Oğuz Han'ın başkenti olarak gösterdiği Yesi şehrine göçtüler. Burada ilk tasavvuf terbiyesini Arslan Babadan aldı. Sonra Buhara'ya giderek zamanın en büyük âlim ve mutasavvıflarından ders gördü. Çağının en meşhur sofisi Şeyh Yusuf-ı Hemedani'nin müridi olarak, onun muhabbetini kazandı, Nitekim şeyhi öldükten bir müddet sonra onun postuna da geçti Sonra Yusuf-ı Hemedani' nin eski bir işaretini hatırlayarak Yesiye döndü, ölünceye kadar orada yaşadı. Tesirleri büyük oldu. Göçebeler gibi şehir halklarını ve okumuşları da manevî nüfuzu altına aldı.

    Halis göçebe Türkmen muhitinde bu ulu Yeseviye tarikatı, beklenmeyecek hızla yayıldı, Seyhun kıyılarından Hârzem bozkırlarına, Asya sahralarına ulaştı. Moğol istilâsı ile Horasan, İran, Azerbaycan Türkleri arasına geçti. İlk fetihlerle birlikte Alp-erenler, Horasan Erenleri olarak Anadolu'ya girdi. 13. yüzyıl içinde Anadolu'da görülmeye başlayan Bektaşîlik, Babaîlik, Haydarîlik hep o millî Yesevîlik tarikatından çıkmış kollardır. İleride Yunus Emre'nin gaybdan gönderilmiş mürşidi sayılacak olan Hacı Bektaş ile aynı zamanda dinî destan kahramanı olan Sarı Saltuk, sonra Anadolu Ahiliğinin, pirî-mürşidi sayılan Ahi Evren, Osman Gazi'nin ermiş kayınbabası Ede-Balı, Orhangazi'nin mürşidi Geyikli Baba ve daha niceleri... Ahmed Yesevî'nin Anadolu'ya, manevî fetihler için yolladığı, menkıbelerle destekli gerçekler hâlinde söylenen müritleri, akıncıları, halifeleridir.

    Meselâ İslâmi destanlar arasında yer alan Saltuk-name'de, Anadolu ve Rumeli'de bütün Türkistan ve Turan'ın hatta bütün İslâm âleminin şaşılacak bütünlük ile birleştirileceği görülecektir. Anadolu fethinin manevî tasarımını yapan Ahmet Yesevi' nin nurlu çehresi, bu tabloda elbet görülmektedir.

    Hoca Ahmed, inandığı fikirleri yaşayan bir mürşitti. Tanrı vb Peygambere büyük aşkla bağlı olduğu gibi soy ahlâkının yiğitlik, vefa, doğruluk hasletlerini de ruhuna kılavuz edinmiştir. Ömrü boyunca günah işlememek, yalan söylememek, hata etmemek gayreti göstermiştir.

    Hazret-i Muhammed'e tutkunluğu dolayısıyle onun yaşadığı yıllardan fazla yaşamak istemediği söylenir. Peygamber, 63 yaşında vefat ettiğine göre, o da 63 yaşma gelince kendisine yer altında bir hücre kazdırmış, kalan ömrünü, günsüz güneşsiz, orada tamamlamıştır.

    120 yıl yaşadığı rivayet edilen Ahmed Yesevi'ye bugün de Türkistan'ın manevî büyüğü anlamına Hazret-i Türkistan derler. Mevlâna'ya, Anadolu'nun büyüğü anlamına: Hazret-i Rûm denildiği gibi. Yesevi'nin Türkistan'daki camii üzerinde şu ayet yazılıdır: 'Gaybın anahtarı O'ndadır. O'ndan başka kimse bilmez.'

    Ahmet Yesevî tasavvufun, nefsi körletmek, tevazu, dünya malını hor görmek, soy ve din gözetmeksizin bütün insanları eşit saymak gibi yüksek görüşlerini, aklı ve fiiliyle benimsemiş, dervişliğin, kanaatin, fazilet ve değerini, dinî ahlâkî öğütleri, peygamber ve evlâdına olan muhabbetini, dünya zevklerine düşkünlüğün zararlarını, Hikmetler nasihatlar hâlinde, mantık gücü ve îman kuvvetiyle yaymıştı.

    Samimî inanç ve davranışlarına hayran olan halk, ona çok bağlandı. Dünyada ve ahrette azîz saydı. Onu erenler katma çıkarıp şanına efsaneler donattı. Anadolu ve Türkistan evliyaları Hoca Ahmed'i Pir saydılar.

    Öldükten 200 yıl sonra bile şöhreti ne kadar büyük olmalı ki, Timur Han, onun Yesi'deki mezarı üstüne, mimarlık şaheseri bir türbe yaptırmak lüzumunu duydu. Türbe, cami ve hânıkah'tan ibaret Yesevî makamı, hem din hem sanat abidesi olarak, bugün de Türkistan'ın en kutsal ziyaret yerlerindendir.

    Ahmed Yesevi'ye ait olduğu söylenen 'Divan-ı Hikmet' adlı bir eser mevcuttur. Ancak, bu divanda toplanan Hikmetlerin bir kısmı Ahmed Yesevi'nin olsa bile, zamanla türlü Yesevî dervişlerine ait parçaların o kitapta toplandığı, dil ve anlatış farklarından anlaşılmaktadır. Zaten ellerdeki en eski Divan-ı Hikmet yazmaları 17. yüzyıldan önceye gitmemektedir. Bu bakımdan onların 12. asırda yazılmış hikmetlerin tıpkısı olduğunu söylemek de zordur.

    Zaten Ahmed Yesevî şairlik iddiasında değildir. Yalnız, fikir ve duygularım halka daha iyi öğretebilmek için manzum hikmetler tarzını seçmiştir. Dervişleri ve halifeleri de yüzyıllar boyunca onun izinden giderek benzer parçalar yazmışlardır. Divan-ı Hikmet'e Yesevî tarikatı mensuplarının ortak eseri gözüyle bakılabilir.

    Divan-ı Hikmet'teki parçaları dilber ve şarabı öğen öteki şiirlerden ayırdedebilmek için Hoca Ahmed'in bu manzumelerine Hikmet adı verilmiştir. Bunların çoğu kuru öğretici mahiyette lirizm ve heyecandan uzak parçalardır.

    Biçim yönünden Hikmetler: a) Türk nazım birimi olan dörtlüklerden kurulmuş Koşma nazım şekli ile; b) hece vezniyle (çoğu 4+4+4-12, bazen 4+3=7 kalıbiyle; c) Halk şiirinde çok görülen, redifle pekiştirilmiş yarım kafiyeler çok kullanılarak; ç) Arapça ve Farsçanın biraz karıştığı fakat sade bir Doğu Türkçesi ile yazılmışlardır. Ancak gazel ve mesnevi nazım şekliyle yazılmış Hikmetler de az değildir.

    Muhteva yönünden Hikmetlerin fikir ve duygu tarafı kuvvetli ama coşkunluk ve lirizm yönü eksiktir. Fikir olarak, şeriat ve tarikat görüşlerini birbirlerine zıt düşürmemiş, bunları kaynaştırmıştır. Dinde hoca, tasavvufta evliya sayılışının bir sebebi de budur.

    Bilhassa Özbek ve Kazak Türkleri arasında tutunan ve türlü kılıklar altında Türk dünyasına (Anadolu'ya da) yayılmış olan Yesevilikte, İslâmiyetin ve tasavvufun eski Türk boy ve soy gelenekleri ile sımsıkı kaynaştığı, az da olsa Şamanlık ve Budizm'den bazı esintilerin tarikat kalıbına döküldüğü görülmektedir.

    Dergâhta kadın ve erkeklerin birlikte zikretmeleri, sığırların kurban edilmesi Yesevilikte yadırganan şeyler değildir. Ayrıca kötülerin hayvan şekline sokulacağı, iyilerin türlü kuşlar biçimlerine girerek uçacakları gibi bazı söylenti inanışlar da şüphesiz bazı eski kültürlerden sızıp gelmiş olsa gerektir.

    Ahmed Yesevî, hem yüksek şahsiyeti, hem büyük teşkilâtçılığı, hem de Hikmetleri ile Türklük dünyasının her tarafına, dolaylı veya açık tesirleri görülmüş nâdir büyüklerimizden biridir.

    (Aşağıdaki hikmette, veli şairin hayatını ve samimi inancını anlatmakta söylemekte ve bilhassa 63 yaşında ölen Peygamber Efendimizden daha fazla yaşamayı, sevgisine aykırı bulduğu için o yaşta yer altına girişini hikâye etmektedir.)

    HİKMET
    Ol Kadirim kudret birlen nazar kıldı
    Hurrem bolup yir astıga kirdim muna
    Garip bendeng bu dünyadan güzer kıldı
    Mahrem bolup yir astıga kirdim muna

    Zâkir bolup, şâkir bolup Hak'nı taptım
    Şiyda bolup, rüsva bolup candın öttim
    Andın songra vahdet meydin katre tattım
    Hemdem bolup yir astıga kirdim muna

    Altmış üçke yaşım yitti bir künçe yok
    Vâ-dirigâ, Hak'nı tapmay könglüm sınuk
    Yir üstide, sultân min tip, boldum uluk
    Pür gam bolup yir astıga kirdim muna

    Başım tofrak, cismin tofrak, özim tofrak
    Köydüm yandım, bola'Imadım hergiz afak Hak
    vaslıga yiter min tip ruhum müştak
    Şemnem bölüp yir astığa kirdim mene (Ahmet Yesevî; Divan-ı Hikmet)

    1) Benim Tanrım Kudret ile bir baktı- Mesut olup yer altına girdim işte- Garip kulun bu dünyadan geçti gitti - Sırdaş olup yer altına girdim işte.
    2) Zikrederek, şükrederek Hakk'ı buldum - Âşık olup, kınanarak candan geçtim - Ondan sonra 'teklik' içkisinden bir damla tatdım. - Peygamber'e yoldaş olup yer altına girdim işte.
    3) Yaşım altmış üçe yetti, bir gün yaşamamış gibiyim - Ah yazık! Tanrı'ya varmayan gönlüm kırık - Yeryüzünde 'sultanım' diye ululanırken Gamla dolup yer altına girdim işte.
    4) Başım toprak, cismim toprak, özüm toprak - Yandım yakıldım da yine tertemiz olamadım - Tanrı'ya kavuşacağım diyen ruhum özlem içinde - şebnem olup yer altına girdim işte.

    Kaynak: Türk Edebiyatı Cilt 2/ Ahmet Kabaklı







    Ahir zaman şeyhleri

    Durmaz keramet satar
    Ahir zaman şeyhleri
    Her gün battıkça batar,
    Ahir zaman şeyhleri

    Farzı geriye atar,
    Nafile oruç tutar,
    Dini paraya satar,
    Ahir zaman şeyhleri

    Beline kuşak bağlar,
    Sözleri yürek dağlar
    Para toplarken ağlar,
    Ahir zaman şeyhleri

    Ağlaması göz boyar,
    Her gün ayağı kayar,
    Kendini adam sayar,
    Ahir zaman şeyhleri

    Başına sarık sarar,
    Kendine mürit arar,
    İlmi yok neye yarar,
    Ahir zaman şeyhleri

    Dünyaya kucak açar,
    Zoru görünce kaçar,
    Her yere küfür saçar,
    Ahir zaman şeyhleri

    Şeyhlik ulu bir iştir,
    Hakka doğru gidiştir
    Yaklaşılmaz ateştir,
    Ahir zaman şeyhleri

    Salih şeyhler nerdedir,
    Kötüler her yerdedir,
    Hak yoluna perdedir,
    Ahir zaman şeyhleri

    Ahmed Yesevi





    Halim nice olur

    Tatlı canımı versem,
    Karanlık yere girsem,
    Münker, Nekir’i görsem,
    Şu halim nice olur?

    Gidip kabre konunca,
    Hemen geri dönünce,
    Zor sual sorulunca,
    Şu halim nice olur?

    Gelse koca bir yılan,
    Beni soktuğu zaman,
    Aman Allah’ım aman,
    Şu halim nice olur?

    Yarın kıyamet günü,
    Sorguya çekip beni,
    Dense amelin hani?
    Şu halim nice olur?

    Ahmed Yesevi





    İlim

    İlimsiz bir tarikata girse kul,
    Şeytan onun imanını çalarmış.
    Mürşidi kâmilsiz yola çıksa kul,
    Şaşkın halde ara yolda kalırmış

    Bu yolda mahir bir mürşid gerektir,
    Mürşide ihlâslı mürid gerektir,
    Pirin rızasını almak gerektir,
    Böyle âşık haktan nasip alırmış.

    Pir rızası Allah rızası olur,
    Arayan Mevla’yı elbette bulur,
    Riyazet sırrının hikmetin bilir,
    Ancak bu kul hakka yakın olurmuş.

    İş bu yola sakın rehbersiz girme!
    Gözünü yum pirden gayriyi görme!
    Şu fani dünyaya hiç gönül verme!
    Melun şeytan bâtıl yola salarmış.

    Yol yordam öğrenip gözet dilini!
    Mürşidine sıkı bağla belini!
    Masivadan çekmez isen elini,
    Cahilliğin seni rezil edermiş.

    Zamane şeyhine gönül kaptırma!
    Nefsini tağuta sakın taptırma!
    Kendin sapma, başkasını saptırma!
    Şeytan bu yol ile iğfal edermiş.

    Zaman gelir gerçek mürşid bulunmaz,
    Zamane şeyhinden feyiz alınmaz,
    Dalgıç yoksa deryalara dalınmaz,
    Denizlerde boğularak gidermiş.

    Mürşid-i kâmiller yok ise eğer,
    Eski âlimlere ehemmiyet ver!
    Onların ilmine vermeyen değer,
    Cehlin cezasını ağır ödermiş.

    Ahmed Yesevi






    Nasihat

    Hakikati özlerler,
    Kerameti gizlerler,
    Âşıkla can gözlerler,
    Rengi sarı dervişler.

    Dünya benim diyenler,
    Açık saçık giyenler,
    Haram lokma yiyenler,
    Felakete batmışlar.

    Molla, müftü olanlar,
    Yalan fetva verenler,
    Akı kara kılanlar,
    Cehenneme girmişler.

    Kadı, imam olanlar,
    Haksız dava kılanlar,
    Sanki bir merkep gibi,
    Yük altında kalmışlar.

    Ahmed Yesevi




    Seher vakti

    Ne hoş tatlı Hû yâdı,
    Seher vakti olunca,
    Baldan tatlı Hû adı,
    Seher vakti olunca.

    Geceleyin kalkarlar,
    Canı feda kılarlar,
    Aşk oduna yanarlar,
    Seher vakti olunca.

    Seher vakti hoş saat,
    Kalkanlar eder rahat,
    Aşk bilmez istirahat,
    Seher vakti olunca

    Göklere çıkınca âh,
    Pek çok olsa da günah,
    Affeder bizi O Şâh,
    Seher vakti olunca.

    Ahmed Yesevi








  • Tugba Eminoğlu
    Tugba Eminoğlu

    evet harika bi şiir. alana çok güzel bir nasihat

  • Talha Enes Üzüm
    Talha Enes Üzüm

    ahmet yesevi gerçekten çok güzel yazmış

TÜM YORUMLAR (4)